23. Avstriya və Stefan Zweig`ın "Chess Story" v ya da "Royal Game" əsəri.

Növbəti kitabın, daha doğrusu kitablarım Avstriya yazıçısı Stefan Zweig`ın “Şahmat” əsəridir. Əsərə keçməmişdən əvvəl yazarın çoooooox maraqlı həyatı haqqında bir-iki kəlimə demək istərdim. Stefan Zweig 1881-ci ildə Vyanada kifayət qədər imkanlı ailədə, evin son - ikinci uşağı olaraq dünyaya gəlib.

Böyük qardaşı atasının işini davam etdirdiyi üçün, Stefana oxumaq, universiteteə daxil olmaq, doktorluq dərəcəsi almaq və s. kimi öhdəliklər düşür. Əslində öhdəlik deyil də, prestij desək daha düzgün olar. Vyana universitetini bitirdikdən sonra ABŞ, Panama, Hindistan, İtaliya, İspaniya, Fransa kimi ölkələri səyahət edir və Birinci Dünya Müharibəsinin son illərində İsveçrədə yaşayır. Müharibədən sonra Salzburga məskunlaşır. Hitler Almaniyada hakimiyyət başına keçdikdən sonra Stefan ölkəni tərk edib öncə Londona, sonra New Yorka, sonra da Braziliyaya köçür. Və Rio de Janeiro`nun yaxınlığında yerləşən Petropolis qəsəbəsində ikinci həyat yoldaşə Charlotte Altmann ilə intihar edərək dünyadan köçürlər.

Charlotte onun katibəsi olub və ilk həyat yoldaşı - Friderike Maria von Winternitz ilə 1938-ci ildə boşandıqdan sonra, 1939-cu ildə Lotte ilə evlənir.

Stefanla Lottenin intiharı barədə bir sıra fikirlər söylənir:

1. Depressiya

2. “Hayalkırıklıkları”

3. Almaniyadakı vəziyyət.

4. 60 yaş qorxsu.

Stefanın vida məktubunda “60 yaşdan sonra hər şeyi yenidən başlamaq xüsusi güc tələb edir. Vətənimdən kənarda keçiridyim bu illər mənim bütün gücümü alıb. Həmçinin, düşünürəm ki, varlığıma elə indi alnı açıq, başı yuxarı şəkildə son qoysam yaxşıdır. Əvvəllər həyatımın xoşbəxtliyi intellektual yaradıcılığım, qiyməti isə şəxsi azadlığım idi. Dostlarımın hamısını salamlayıram. Qoy, onlar səbr edib gecənin zülmətindən sonrakı işlğı görsünlər, amma mənim səbrim yoxdur və onlardan əvvəl gedirəm.” - misraları öz əksini tapır.

1942-ci ilin 23 Fevral tarixində bütün qəzetlərin ən sensasiyalı xəbəri Stefan Zweig`ın ölümü olsa da, müharibə dövründə daha vacib xəbərlər olduğundan heç də uzunömürlü olmur.

Stefan Zweig`ın Petropolisdə olan evi Casa Stefan Zweig adı ilə muzeyə çevrilib.

 

Stefan Zweig`ın yaradıcılığı kifayət qədər marağa səbəb olsa da, kitabları 30-dan artıq xarici dilə tərcümə edilsə də, müəyyən müddətdən sonra Almaniyada onun kitablarının nəşrinə qadağa qoyulur. Amma buna baxmayaraq, ABŞ, Braziliya kimi ölkələrdə nəşriyyatlar onun əsərlərini çap etməyə davam edirlər.

Eyni gündə Stefanın iki novellasını oxudum “Şahmat” və “Naməlum qadının məktubu”. Blog üçün isə bir nəfəsdə bitirdiyim “The Royal Game”i yazmaq qərarına gəldim. “Schachnovelle” Yazarın ölmədən öncə nəşriyyata göndərdiyi ən son iki əsərindən biridir. 1938-1941-ci illər arasında Braziliyada yazılıb və 1942-ci ildə Buenos-Ayresdə cəmi 300 nüsxə ilə  nəşr edilib. 1943-cü ildə Avropada nəşr edilən kitab, 1944-cü ildə ABŞ-da ingilis dilində, yalnız 1974-cü ildə isə Almaniyada nəşr olunub. Ümumilikdə 1.2 milyona yaxın nüsxəsi satılıb.

Əsər New York`dan Buenos Ayres`ə gedən gəmidə cərəyan edən bir hadisəni əks etdirir. Gəmidə məşhur şahmat üzrə dünya çempionu Mirko Czentovic (şahmat oynamaqdan başqa heç bir istedadı, bacarığı olmayan kəndli) və alman işgəncələrindən təsadüf nəticəsində can qurtararaq xilaskarı olan bu gəmi ilə ilə Argentinaya gedən Dr. B. (ailəvi hüquq məsləhətxanası olan və müharibə dövründə bir çox sirlərin gizlədilməsində birbaşa rolu olan orta təbəqə insanı) var. Dr. B ilə Czentovic`ın ortaq cəhəti şahmatdır. Czentovic`in istedadı var, Dr. B isə həbsdə olarkən polislərdən oğurladığı şahmat kitabçasından şahmatı öyrənib. Həbsdə olarkən Dr. B özünü “heçlik” ilə müqayisə edir. Oğurladığı o kitabça isə onun xilaskarı olur. Dr. B şahmatı dəli olma dərəcəsində öyrənir. Özü-özünə qarşı dəfələrlə şahmat oynayır və sonda bu onun sinir sisteminin çökməsinə səbəb olur.

Gəmidə olanlar Czentovic kimi bir məşhurun olduğunu fürdət bilib onun diqqətini cəlb edərək şahmat partiyasına dəvət edirlər. Czentovic eyni anda 24 nəfərə qarşı oynayır. Dr. B adlı yad biri Mirko Czentovicin gələcək gedişlərini belə hesablayaraq oyunun bərabərə qalmasına səbəb olur. Bu bərabərliyi qüruruna yedirməyən Mirko ertəsi gün üçün daha bir oyun görüşü təyin edir. Bu dəfə Dr. B ona qarşı tək oynayır. İlk oyunda mat olmamaq üçün Czentovic fiqurlarını dağıdır. Və yenidən bir oyun daha istəyir. Bu oyunu qəbul edən Dr. B yenidən xəstəliyinə geri dönmə təhlükəsi yaşayır. Hekayəni nəql edən obraz ona xəbərdarlıq etsə də, heç bir təsiri olmur. Oyunun sonlarına yaxın Dr. B Mirkonun gözlənilməz gedişinə qeyri-adekvat reaksiya verir. Bu onun həbsdə olarkən içində olduğu vəziyyətin eynisi idi. Oyunu yarımçıq qoyan Dr. B haqda dediyi son sözlər isə sadəcə “Heyf, gedişlərini heç də pis planlamırdı, həvəskar şahmatçı üçün həddindən artıq istedadlı idi”.

Novella çox axıcıdır, çox maraqlıdır. İşdə heç vaxt kitab oxumayan mən butun novellanı işdə bitirdim. Əminəm sevəcəksiz.

Kitabın maraqlı və çoxlu cover`ləri

 

.